İLK YARDIM

SOLUNUM YOLU TIKANIKLARINDA İLK YARDIM

Solunum yolunun, solunumu gerçekleştirmesi için gerekli havanın geçmesine engel olacak şekilde tıkanmasıdır. İki türlü tıkanma vardır:

Kısmi tıkanma durumunda; kişi öksürür, nefes alabilir, konuşabilir.

İlk yardım olarak,  kişiye dokunulmaz ve öksürmeye teşvik edilir.

Tam tıkanma durumunda; kişi nefes alamaz, acı çeker gibi ellerini boynuna götürür, konuşamaz, rengi morarmıştır.

İlk yardım olarak, Heimlich Manevrası yapılır.

Yetişkin ve Çocuklarda Heimlich Manevrası;

BİLİNÇ BOZUKLUKLARINDA İLK YARDIM

Bayılmalarda ilk yardım

Bilincin kapalı olması durumunda ilk yardım

Şok durumunda ilk yardım

KANAMALARDA İLK YARDIM

Damar bütünlüğünün bozulması sonucu kanın damar dışına (vücut içine ya da dışına) akmasına kanama denir.

Dış kanamalarda ilk yardım

Amaç: Kanamayı kısa zamanda kontrol altına almak ve yarayı temiz tutmaktır!

İç kanmalarda ilk yardım

Burun kanamasında ilk yardım

Kulak kanamasında ilk yardım

Kanama hafifse:

Kanama ciddi ise;

YANIKLARDA İLK YARDIM

Ateş, radyasyon, kızgın cisim vb. çeşitli fiziksel ve yakıcı kimyasal etkenlere maruz kalma sonucu oluşan doku bozulmasına yanık denir.

1.Derece yanıklar   

2.Derece yanıklar

3.Derece yanıklar   

Yanığın vücutta oluşturduğu olumsuz etkileri

Isı ile oluşan yanıklarda ilk yardım

Kimyasal yanıklarda ilk yardım

Elektrik yanıklarında ilk yardım

Sıcak çarpmasında ilk yardım

DONMALARDA İLK YARDIM

      Aşırı soğuk nedeni ile soğuğa maruz kalan bölgeye yeterince kan gitmemesi ve kanın pıhtılaşmasıyla dokularda hasar oluşmasına donma denir.

Birinci derece donmalar:

İkinci derece donmalar:

Üçüncü derece donmalar:

Dokuların geriye dönülmez biçimde hasara uğramasıdır. Canlı ve sağlıklı deriden kesin hatları ile ayrılan siyah bir bölge oluşur.

Donmalarda ilk yardım

KIRIKLAR

Kırık : Kırık; kemik bütünlüğünün bozulmasıdır. Kırıklar, darbe sonucu ya da kendiliğinden oluşur.

Kırık çeşitleri

·    Kapalı kırık: Kemik bütünlüğü bozulmuştur ancak deri sağlamdır.

·    Açık kırık: Deri bütünlüğü bozulmuştur. Kemik uçları dışarı çıkmıştır, beraberinde kanama ve enfeksiyon riski taşırlar.

·    Parçalı kırık: Kemik birden fazla yerden kırılmıştır.

Kırık belirtileri

·    Bölgenin hareket edilmesi ile artan yoğun ağrı,

·    Şekil bozukluğu ( Diğer sağlam organ ile karşılaştırılır ),

·    Bölgede şişlik ve kanama sonucu morarma,

·    İşlev kaybı,

·    Hareketlerde kısıtlanma,

Kırığın yol açabileceği olumsuz durumlar

·    Kırık yakınındaki damar, sinir, kaslarda yaralanma ve sıkışma. ( Kırık bölgede nabız alınamaması, soğukluk, solukluk, aşırı hassasiyet )

·    Kanamaya bağlı şok.

·    Açık kırıklarda enfeksiyon riski görülebilir.

Kırıklarda ilk yardım

·    Yaşamı tehdit eden başka yaralanma varsa ona öncelik verilir.

·    Hasta ya da yaralı hareket ettirilmez.

·    Ani hareketlerden kaçınılır, kırık kemik düzeltilmeye çalışılmaz.

·    Kırık kolda ise; şişlik oluşacağından yüzük, saat vb. takılar ya da eşyalar çıkartılır.

·    Kırık bölge hareket ettirilmez.

·    Açık kırık varsa; tespitten önce yara üzeri temiz bir bezle kapatılır.

·    Kırık olan bölge, bir üst ve bir alt eklemi de içine alacak şekilde karton, tahta vb. sert cisimle tespit edilir. (sağlık ekiplerinin ulaşamayacakları ve taşıma yapılması gereken durumlarda)

·    Tespit edilen bölge yukarıda tutularak dinlenmeye alınır.

·    Kırık bölgede sık aralıklarla (3-5 dk.) nabız, derinin rengi kontrol edilir.

·    Hasta sıcak tutulur.

·    Tıbbi yardım istenir ( 112 ).

BURKULMALAR

Burkulma: Burkulma; eklem yüzeylerinin anlık olarak ayrılmasıdır

Burkulmalarda ilk yardım

·    Sıkıştırıcı bir bandajla burkulan eklem, dolaşımı engellemeyecek şekilde tespit edilir.

·    Şişliği azaltmak için bölge yukarı kaldırılır.

·    Soğuk uygulama yapılır.

·    Hareket ettirilmez.

·    Uzun süre geçmiyorsa, tıbbi yardım sağlanır.

ÇIKIKLAR

Çıkık : Çıkık; eklem yüzeylerinin kalıcı olarak ayrılmasıdır

Çıkıklarda ilk yardım

·    Eklem bulunduğu şekilde tespit edilir (sağlık ekiplerinin ulaşamayacakları ve taşıma yapılması gereken durumlarda).

·    Çıkık yerine asla oturtulmaya çalışılmaz.

·    Hasta ya da yaralıya ağızdan hiçbir şey verilmez.

·    Çıkık bölgesinde; nabız, deri rengi, ısı kontrol edilir.

·    Tıbbi yardım istenir ( 112 ).

HAYVAN ISIRIKLARI VE BÖCEK SOKMALARI

Hayvan ısırmalarının önemi

Kedi köpek vb. hayvanların dişleri sivri ve keskindir. Ağızlarında ise daima mikrop vardır. Isırmaları halinde derindeki dokulara kadar mikropların ulaşmasına neden olurlarAyrıca birden fazla ısırmalarında ciddi yaralanmalara yol açabilirler.

Kedi - köpek ısırmalarında ilk yardım

            Hafif yaralanmalarda; 

·    Yara 5 dk. süreyle sabun ve soğuk suyla yıkanır.

·    Yaranın üzeri temiz bir bezle kapatılır.

            Ciddi yaralanma ve kanama varsa;

·    Yaraya temiz bir bezle basınç uygulanarak kanama durdurulur.

·    Derhal tıbbi yardım sağlanır ( 112 )  

·    Hasta kuduz aşısı için uyarılır.

Arı sokmasında ilk yardım

·    Arının soktuğu bölge yıkanır.

·    Derinin üzerinden arının iğnesi görünüyorsa çıkarılır.

·    Soğuk uygulama yapılır ( soğuk su ). Amonyak vb. kullanılmaz.

·    Eğer ağızdan sokmuşsa, solunumu güçleştiriyorsa kişinin buz emmesi sağlanır.

·    Ağız içi sokmalarında ve alerjisi olanlar için tıbbi yardım istenir.

Akrep sokmasında ilk yardım

·    Hasta sakinleştirilir.

·    Sokmanın olduğu bölge hareket ettirilmez.

·    Hasta ya da yaralı yatar pozisyonda tutulur.

·    Sokulan bölgeye soğuk uygulama yapılır.

·    Sokulan yerindört parmak üst bölümüne dolaşımı engellemeyecek şekilde bandaj uygulanır.

·    Turnike uygulanmaz.

·    Yara üzerine hiçbir girişimde bulunulmaz ( kesilmez, emilmez, vb.).

·    Tıbbi yardım istenir (112).

Yılan sokma / ısırmalarında ilk yardım

·    Hasta sakinleştirilip, dinlenmesi sağlanır.

·    Yara soğuk su  ile yıkanır.

·    Yaraya yakın bölgedeki baskı yapabilecek takı ya da eşyalar çıkarılır ( yüzük, bilezik, saat vb.).

·    Yaraya soğuk uygulama yapılır.

·    Yaralanan bölgenin dört parmak üst bölümüne dolaşımı engellemeyecek şekilde bandaj uygulanır.

·    Turnike uygulanmaz.

·    Yaralı mümkün olduğunca hareket ettirilmez.

·    Yara üzerine hiçbir girişimde bulunulmaz ( kesilmez, emilmez, vb. ).

·    Yaralının yaşam bulguları izlenir.

·    Tıbbi yardım istenir (112).

Deniz canlıları sokmasında ilk yardım

·    Kişi hareket ettirilmez.

·    Temas eden ya da etkilenen vücut bölgesi ovulmaz.

·    Batan diken varsa ve görünüyorsa çıkarılır.

·    Bu hayvanların enzimleri sıcağa karşı dayanıksız olduğundan, temas edilen ya da etkilenen bölgeye sıcak uygulama yapılır.

·    Kişi sağlık kuruluşuna sevk edilir.

YARALANMALARDA İLK YARDIM

Yara; kesme, vurma, çarpma gibi olaylar sonucu deri ya da deri altı dokusunun bütünlüğünün bozulmasıdır.

Yaralanmalar çeşitli şekillerde olabilir. Bazı yara türleri;

     Kesik yara: Cam, bıçak gibi kesici aletlerle olan yaralardır.

     Ezik yara: Taş, sopa gibi sert bir cisim ya da yumruk çarpması sonucu olan yaralardır.

     Delici yara: Uzun ve sivri aletlerle olan yaralardır.

     Enfekte yara: Derin ve kirli yaralar, ısırma, sokma sonucu olan yaralardır.

Yaraların ortak belirtileri

·    Ağrı,

·    Kanama,

·    Yara kenarlarının ayrılması.

     Yaralanmalarda ilk yardım

·    Kanama varsa durdurulur.

·    Batan cisim varsa çıkarılmaz.

·    Yaralının sağlık kuruluşuna gitmesi sağlanır.

·    Yaralı tetanozdan korunmak için uyarılır.

·    Delici göğüs yaralanmalarında; öncelikle göğüsteki açık yara birkaç kat temiz bez ya da plastik malzeme ile kapatılır. Yaralının bilinci yerindeyse, yarı oturur şekilde oturması sağlanarak sırtı desteklenir ve ayakları 30 cm yükseltilerek şok pozisyonu verilir.

·    Delici karın yaralanmalarında hasta sırt üstü yatırılır. Dışarı çıkmış organlar deri altına ittirilmez, yara üzerinde toplanarak üzeri temiz ve nemli bezle örtülür.

·    Tıbbi yardım istenir (112).

 ZEHİRLENMELERDE İLK YARDIM

            Zehirlenme:

Zehirleyici maddenin vücuda girmesi sonucu normal vücut fonksiyonlarının bozulmasıdır.

Zehirlenmelerde etkilenen sistemler ve görülen belirtiler

Sindirim sistemi; bulantı, karın ağrısı, kusma, ishal.

Sinir sistemi;  rahatsızlık hissi, hareketlerde uyumsuzluk, havale, bilinç kaybı.

Solunum sistemi; nefes darlığı, morarma, solunum durması.

Dolaşım sistemi; nabız bozukluğu, kalp durması.

Zehirler vücuda; sindirim, solunum ve cilt yoluyla girmektedir.

Sindirim yolu zehirlenmesi : Ev ya da bahçede kullanılan kimyasal maddeler, zehirli mantarlar, bozuk besinler, aşırı ilaç ve alkol alınması sonucu oluşur.

Solunum yolu zehirlenmesi: Genellikle karbon monoksit gazı ( tüp kaçakları, şofben, sobalar ) lağım çukurunda biriken karbondioksit, klor, yapıştırıcılar, boyalar, ev temizleyicileri vb. maddelerin solunması sonucu oluşur.

Cilt yolu zehirlenmesi:Zehirli madde vücuda deri yoluyla girer.

İlaç enjeksiyonu, zehirli bitkilere temas, zirai ilaçlar, zehirli hayvanların ısırması ve sokması sonucu oluşur.

Sindirim yolu ile zehirlenmede ilk yardım

·    Kişinin bilinci kontrol edilir.

·    Sadece ağız zehirli maddeyle temas etmiş ise su ile çalkalanır.

·    Zehirli madde el ile temas etmişse, el sabunlu su ile yıkanır.

·    Hasta ya da yaralının yaşam bulguları değerlendirilir.

·    Kusma, bulantı, ishal vb. belirtiler değerlendirilir.

·    Özellikle, yakıcı maddenin alındığı ve hasta yaralının ne yiyip içtiğinin bilinmediği  durumlarda hasta asla kusturulmaz!

·    Bilinç kaybı varsa hasta ya da yaralıya koma pozisyonu verilir.

·    Hasta ya da yaralının üzeri örtülür.

·    Tıbbi yardım istenir (112).

·    Olayla ilgili bilgiler toplanarak kaydedilir. (Zehirli maddenin türü, kişi ilaç ya da uyuşturucu alıyor mu, hastanın bulunduğu saat, evde ne tür ilaçlar olduğu, vb.)

Solunum yoluyla zehirlenmelerde ilk yardım

·    Olay yeri güvenliği sağlanır (Gaz vanası kapatılır, olay yerine ateşle yaklaşılmaz).

·    Cam, kapı vb. açılarak ortam havalandırılır ya da hasta temiz havaya çıkarılır.

·    Hastanın bilinci kontrol edilir, solunum yolu açıklığı ve solunumu değerlendirilir.

·    Hasta rahat nefes alabilmesi için yarı oturur pozisyonda tutulur.

·    Hastanın bilinci kapalı ise koma pozisyonu verilir.

·    Tıbbi yardım istenir (112).

Deri yolu ile zehirlenmelerde ilk yardım

·    Olay yeri güvenliği sağlanır.

·    Yaşam bulguları değerlendirilir.

·    Ellerin zehirli madde ile teması önlenir.

·    Zehir bulaşmış giysiler çıkartılır.

·    Zehirle temas etmiş deri  15 - 20 dk. boyunca bol suyla yıkanır.

·    Tıbbi yardım istenir (112).

Zehirlenmelerde genel ilk yardım uygulamaları

·    Olay yeri güvenliği sağlanır.

·    Hastanın bilinci ve yaşam belirtileri değerlendirilir.

·    Zehirlenmeye neden olan madde mümkün olduğunca kısa sürede ortamdan uzaklaştırılarak etki azaltılır

·    Hastanın yaşamsal fonksiyonlarının (solunum, dolaşım) devamı sağlanmaya çalışılır.

·    Tıbbi yardım istenir (112).

Zehir danışma merkezi (114) : Zehir danışma merkezi 24 saat hizmet vermektedir.

     Zehirlenme vakalarında merkez aranarak, yapılabilecekler hakkında bilgi alınabilir.

GÖZE YABANCI CİSİM KAÇMASINDA İLK YARDIM

       Göze toz, kirpik gibi madde kaçmış ise;

·    Toz ya da kirpik kaçan göz ışığa çevrilir, alt ve üst  göz kapağına bakılır.

·    Toz ya da kirpik nemli, temiz bir bezle çıkartılır.

·    Kişiye gözünü kırpıştırması söylenir.

·    Göz bol, temiz su ile yıkanır.

·    Kişiye gözünü ovmaması söylenir.

·    Göze kaçan toz ya da kirpik çıkmıyorsa, kişinin sağlık kuruluşuna gitmesi sağlanır.

      Göze metal ya da bir cisim batmış ise;

·    Gerekmedikçe hasta kımıldatılmaz.

·    Göze hiçbir müdahale yapılmaz.

·    Her iki göz üçgen sargı benzeri bir malzeme ile sarılarak kapatılır.

·    Tıbbi yardım istenir (112).

·    Hastanın göz uzmanlık dalı olan bir sağlık kuruluşuna gitmesi sağlanır.

      Kulağa yabancı cisim kaçmasında ilk yardım

·    Kesinlikle sivri ve delici bir cisimle müdahale edilmez.

·    Yabancı cisim kaçmış kulağa su değdirilmez.

·    Tıbbi yardım istenir (112). 

      Buruna yabancı cisim kaçmasında ilk yardım

·    Burun duvarına bastırarak kuvvetli bir nefes verme ile cismin atılması sağlanır.

·    Çıkmazsa tıbbi yardım sağlanır(112).

 Hasta ya da yaralı taşınmasında genel kurallar:

·    Genel bir kural olarak, hasta ya da yaralının yeri değiştirilmemeli ve dokunulmamalıdır!

·    Olağan üstü bir tehlike söz konusu ise (ortam güvenli değil ise ya da hasta ya da yaralıya temel yaşam desteği yapılması gerekiyor ise ) taşıdığı her türlü riske rağmen acil taşıma zorunludur.

·    Taşıma gerektiren durumlarda İlk yardımcı kendi sağlığını asla riske sokmamalıdır.

·    Gereksiz zorlama ve yaralanmalardan kaçınılmalıdır.

 Hasta ya da yaralı taşınırken dikkat edilmesi gereken kurallar:

·    Baş - boyun - gövde ekseni esas alınmalı,

·    Ekip çalışması yapılmalı,

·    Hasta ya da yaralıya yakın mesafede çalışılmalı,

·    Daha uzun ve kuvvetli kas grupları kullanılmalı,

·    Sırtın gerginliğini korumak için dizler kalçadan bükülmeli,

·    Yerden destek alacak şekilde, her iki ayak kullanılmalı ve biri diğerinden öne yerleştirilmeli,

·    Omuzlar leğen kemiği hizasında tutulmalı,

·    Ağırlık kaldırırken karın muntazam tutulup, kalça kasılmalı,

·    Kalkarken ağırlık kalça kaslarına verilmeli,

·    Yavaş ve düz adımlarla yürünmeli (Adımlar omuzdan geniş olmamalı.),

·    Ani dönme ve bükülmelerden kaçınılmalı hasta ya da yaralı mümkün olduğunca hareket ettirilmemelidir.

 Araç içindeki hasta ya da yaralıyı araçtan çıkarma

·    Kaza geçirmiş yaralı bir kişi eğer; olay yeri güvenliği sağlanamıyor (yangın,patlama tehlikesi, vb) ya da kişinin solunumu yok ise omuriliğine zarar vermeden çıkarılmalıdır. Aksi durumda yaralı kişiler araçtan çıkarılmamalı, olay yeri güvenliği sağlandıktan sonra tıbbi yardım istenerek, tıbbi yardım gelene kadar olay yerinde beklenilmelidir.

·    Hasta ya da yaralının araçtan çıkarılmasında Rentek Manevrası olarak adlandırılan teknikten yararlanılır.

 Rentek Manevrası uygulama basamakları:

1.  Kaza ortamı değerlendirilerek olay yeri güvenlik önlemleri alınır.

2.  Hasta ya da yaralının bilinci kontrol edilir, bilinç yok ise 1-1-2 aranır.

3.  Hasta ya da yaralının solunumu değerlendirilir (Solunum yok ise hasta ya da yaralının araçtan çıkarılmasına karar verilir.).

4.  Hasta ya da yaralının ayaklarının pedallara sıkışıp sıkışmadığı kontrol edilir.

5.  Emniyet kemeri bağlı ise açılır.

6.  Hasta ya da yaralının karşı taraftaki eli kemer ya da giysilerine sıkıştırılır.

7.  Hasta ya da yaralıya yan tarafından yaklaşılarak,  bir eliyle hasta ya da yaralının yakın taraftaki kolu bilekten kavranır, diğer elle çenesi tutularak boynu desteklenir.

8.  Baş - boyun - gövde hizası bozulmadan tek hareketle araçtan dışarı çıkarılır

9.  Hasta ya da yaralı yavaşça yere veya sedyeye yerleştirilir.

BOĞULMALAR

  Boğulma

         Boğulma; vücuttaki dokulara yeterli oksijen gitmemesi sonucu dokularda bozulma meydana gelmesidir.

  Boğulmalarda ilk yardım

DİĞER ACİL DURUMLAR

Havale:

         Adalelerin kontrol edilemeyen kasılmalarıdır. Sinir merkezindeki tahriş sonucu beyinde gerçekleşen elektriksel boşalmalardır.

Havalenin Nedenleri

·    Beyinde yaralanma,

·    Beyinde enfeksiyon,

·    Yüksek ateş,

·    Bazı hastalıklar (Sara).

     Ateş nedenli havale herhangi bir hastalık sonucu vücut sıcaklığının 38 C°’ nin üzerine çıkmasıyla oluşur.

     Genellikle 6 ay ve 6 yaş arasındaki çocuklarda rastlanır. İlk yardım olarak;

·    Öncelikle hasta ılık suyla ıslatılmış havlu yada çarşafa sarılır.

·    Ateş bu yöntemle düşmüyorsa oda sıcaklığında küvete sokulur, duş alması sağlanır.

·    Ateş düşmezse tıbbi yardım istenir.

Sara krizi  

·    Hastada var olmayan koku alma, adale kasılması vb. ön haberci denilen belirtiler görülebilir.

·    Bazen hasta bağırır, şiddetli ve ani bir şekilde bilincini kaybederek yığılır.

·    Yoğun ve genel adale kasılması görülür. 10 - 20 sn kadar nefesi kesilir.

·    Dudaklarda ve yüzde morarma gözlenir.

·    Ardından kısa ve genel adale kasılması, sesli nefes alma, aşırı tükürük salgılanması, altına kaçırma görülebilir.

·    Hasta dilini ısırabilir başını yere çarpıp yaralayabilir.

·    Aşırı kontrolsüz hareketler gözlenebilir.

·    Son aşamada hasta uyanır, şaşkındır, nerede olduğundan habersiz, uykulu hali vardır.

Sara krizinde ilk yardım

·    Olayla ilgili güvenlik önlemleri alınır.

·    Kriz kendi sürecinebırakılır.

·    Hasta bağlanmaya çalışılmaz.

·    Kilitlenmiş çene açılmaya çalışılmaz.

·    Yabancı herhangi bir madde kullanılmaz (soğan, kolonya vb.).

·    Hastanın kendini yaralamamasına dikkat edilir.

·    Etraftaki zarar verebilecek malzemeler uzaklaştırılır.

·    Sıkan giysiler gevşetilir.

·    Kusma karşısında tetikte olunmalıdır.

·    Düşme sonucu yaralanma varsa ilgilenilir.

·    Tıbbi yardım istenir(112).

Kan şekeri düşüklüğü;

     Herhangi bir nedene bağlı olarak vücutta kan şekeri eksildiği zaman ortaya çıkan durumdur.

Kan şekeri düşüklüğü nedenleri;

·    Şeker hastalığına bağlı.

·    Uzun süren egzersizler sonrası.

·    Uzun süre aç kalma sonrası.

·    Mide - bağırsak ameliyatı olmuş kişilerde yemek sonrası.

Ani kan şekeri düşme belirtileri;

     Kan şekeri düşmüş kişide; terleme, hızlı nabız, titreme, yorgunluk, bulantı,aniden acıkma hissi görülür.

Kan şekeri yavaş yavaş ve uzun sürede düşerse kişide;

·    Baş ağrısı,

·    Konuşma güçlüğü,

·    Görme bozukluğu,

·    Uyuşukluk,

·    Kafa karışıklığı,

·    Şuur kaybı görülür.

Kan şekeri düşüklüğünde ilk yardım

·    Hastanın genel durumu değerlendirilir.

·    Bilinci yerindeyse; şekerli su verilir.

·    Belirtiler 15 - 20 dakikada geçmiyorsa sağlık kuruluşuna başvurulur.

·    Bilinci kapalı ise; Koma pozisyonu verilerek yardım çağrılır.

     Kan şekeri düşük yada yüksek olsa da 2 kesme şekerinin alınması hayat kurtarıcı olabilir.

İLK YARDIM VE HIV/AIDS

HIV/AIDS Epidemiyolojisi

HIV/AIDS ilk defa 1981 yılında ABD’de bir grup homoseksüel (eşcinsel) erkekte ender olarak rastlanan PCP ve Kaposi sarkomu vakalarının kendisini göstermesiyle tıp camiasında o zamana kadar görülmemiş bir hastalık olduğu belirlenmiştir.

İlerleyen yıllarda vaka sayılarının artması ve homoseksüel kişilerin biseksüel kişilerle birlikte olmaları onların da kadınlarla birlikte olması AIDS’in homoseksüel hastalığı olmadığını herkese bulaşabileceğini göstermiştir. Tıp dünyası yapılan araştırmalar sonucu AIDS hastalığını tanımlamıştır.

AIDS; Hastalığın adı                                  

HIV; Hastalığa etken olan virüsün adı

         Acquired=Kazanılmış                              Human=İnsan

         Immune=Bağışıklık                                 Immunodeficiency=Bağışık yetmezliği

         Deficiency=Yetmezlik                             Virus=Virüsü

         Syndrome=Sendromu

HIV/AIDS’in Tarihçesi

         1981 ABD’de genç, homoseksüel erkeklerde Kaposi sarkomu ve Pneumocytisis carinii jiroveci (PCP) pnömonisi tespiti

         1982   Hastalığa “AIDS” adının verilmesi

         1983   HIV-1 saptanması

         1984   Antikor testlerinin geliştirilmesi

         1985   HIV-2 saptanması

         1987   Tedavisinde kullanılan Zidovudin ilacının ruhsatlandırılması

HIV/AIDS Nasıl Bulaşır?

         1- Cinsel Yolla ( %55-60 );

         Korunmasız olarak yapılan (kondom, prezervatif kullanmaksızın) her türlü vaginal, oral ve

         anal cinsel temas ile, 

         2- Kan yoluyla ( %5-10 );

         Kan,organ ve doku nakli,kan temas etmiş delici, kesici aletler,ortak şırınga kullanımı            

         3- Anneden bebeğe ( %20-30 );

         Gebelikte, doğumda ve doğum sonrası anne sütü emzirme ile.

         HIV/AIDS Nasıl Bulaşmaz?

·    Sarılmakla, dokunmakla, öpmekle, okşamayla, el sıkışmakla,

·    Aynı çatal, bıçak, kaşık, bardak, tabak, havlu kullanmakla,

·    Öksürme, aksırma, nefes, gözyaşı, tükürük ve ter ile,

·    Sinek, sivrisinek, böcek sokmaları ve hayvan ısırıkları ile,

·    Aynı yüzme havuzu, duş, hamam, sauna, tuvalet kullanmakla,

·    Aynı ev, okul, işyeri, tiyatro, sinema, otobüste ve odada bulunmakla,

·    Aynı telefonu kullanma ve sigara paylaşmakla,

·    Evcil hayvanlarla aynı ortamda bulunmakla AIDS BULAŞMAZ.

         HIV/AIDS vakalarının yaygınlaşmasıyla nedeniyle, insanlar ilk yardım uygulamaları sırasında hastalığın kendilerine bulaşmasından endişe etmektedir. İlk yardım uygulamalarında, lastik eldiven giyilmesi, vb. hijyenik uygun önlemlerin alınması bulaşma riskini önemli ölçüde azaltacaktır.

 HIV/AIDS’ten Korunma Önlemleri

     Cinsel temas ile bulaşdan korunma

·    Toplum bireylerine “Üreme Sağlığı ve GÜVENLİ CİNSEL YAŞAM” Eğitimi verilmesi

·    Erkekler için  kondom (prezervatif, kaput, kılıf) kullanımı,

·    Kadınlar için Kadın Kondomu kullanımının sağlanması, eğitimi ve yaygınlaştırılması,

·    Tek eşliliğe riayet etme,

·    Cinsel temasla bulaşan diğer enfeksiyonlar hakkında bilgi, tanı ve tedaviye erken dönemde başlama,

·    Cinsel YAŞAMA hayır diyebilme becerisi kazanma,

     Kan ve kan ürünlerinden bulaştan korunma

·    Riskli davranışta bulunan kişilerin kan bağışlamaması ( Pencere dönemi ),

·    Kendimize ya da herhangi bir kişi için ihtiyaç duyulan kan ve kan ürünlerine gerekli testlerin uygulanmış olması,

·    Ototransfüzyon ( Kişinin kendi kanının kendisine kullanılması üzere vermesi. ),

·    Güvenli kan için güvenli kan bağışçılarının sağlanması ve eğitim,

·    Damar içi uyuşturucu madde kullanma alışkanlığı olanlar; uyuşturucuya HAYIR diyebilme, reddetme ve ortak şırınga paylaşmama,

·    Sağlık personeline bulaştan korunmada evrensel önlemlerin uygulanması,

·    Kesici, delici aletlerin kullanımında koruyucu önlemlerin titizlikle uygulanması.

     Anneden bebeğe bulaşın önlenmesi

·    Gebeliğin önlenmesi

·    Doktor gözetiminde, tedavi destekli gebelik ve doğum

·    Emzirmeme

     Güvenli bir ilk yardım uygulaması için;

·    İlk yardım uygulamasına başlamadan önce imkânınız varsa eldiven, yoksa poşet giyiniz.

·    Ellerinizi ilk yardım uygulamasından sonra bol su ve sabunla yıkayınız.

·    Elinizde açık yara varsa vücut sıvıları ile temas etmemeye çalışınız.

·    Yaralı kişinin yakınındaki cam kırıkları v.b maddelere dokunurken çok dikkatli olunuz.

·    Derideki kesici ve delici yaraları mutlaka temiz bir bezle kapatınız.

·    Kanamalı ve açık yarası olan kişilerle direkt temasta bulunmayınız.

·    Suni solunum sırasında kullanılabilecek maske v.b malzemeyi bulundurunuz ve kullanmayı öğreniniz.

·    Kendinizi koruyunuz unutmayın ki hasta olan kişiden alınan mikroplar ömür boyu kalıcı hastalık haline dönüşebilir.

     HIV/AIDS’ten nasıl korunacağınızı arkadaşlarınız, aileniz ve tüm yakınlarınıza anlatınız.

PSİKOLOJİK İLK YARDIM

Herhangi bir kaza, ani hastalık veya afet durumunun kişilerin üzerinde yarattığı olumsuz etkileri en aza indirgemek ve onların güçlüklerle baş edebilme ve normal yaşamlarını sürdürülebilmelerini sağlamak için; bireylerin, ailelerin ve toplumun psikolojik ve sosyal anlamda güçlendirilmesini amaçlayan müdahalelerdir.

·    Her şeyden önce duygudaşlık (empti) kurun.

·    Hasta ya da yaralıya kendinizi tanıtın ve ilk yardım uygulamaları için izin alın.

·    Hasta ya da yaralı ile göz teması kurun ve yumuşak ve sıcak bir konuşma yapın.

·    Hasta ya da yaralıya duygusal destek verin.

·    Hasta ya da yaralıya önyargılı olmadan arkadaşça yaklaşın.

·    Hasta ya da  yaralıya dikkatli bir şekilde olayın ne olduğunu ve ne olacağını açıklayın.

·    Ondan işbirliği desteği isteyin.

·    Hasta ya da yaralıyı dinleyin ve sempatik olun.

·    Eğer gerekliyse pratik bilgilerle yardım desteği verin.

.    Hasta ya da yaralıya sağlık görevlileri olay yerine gelinceye kadar ağızdan yiyecek ya da içecek vermeyin.

ACİL DURUM TELEFON NUMARALARI

112 Acil Yardım

110 İtfaiye

156 Jandarma

155 Polis

154 Trafik

114 Zehir Danışma

İLK YARDIM ÇANTASI

İlk yardım uygulamaları için, evde, okulda, iş yerinde, arabalarda, fabrikada, havaalanında, tren istasyonlarında ve diğer tüm aklımıza gelebilecek her yerde ilk yardım çantası bulundurulması gerekmektedir.

İlk yardım çantası direkt bir ısı kaynağından ve çocukların erişebileceği yerden uzak, ne çok nemli ne de kuru bir yerde tutulmalıdır. Mutfak ya da banyo ilk yardım çantasının bulundurulması için uygun bir ortam değildir.

Evde yaşayanların ilk yardım çantasının nerede olduğunu bilmeleri gerekir. Kullanılan malzemelerin sayılarını yeniden tamamlamak ve yerine koymak çok önemlidir. Son kullanma tarihi olan ve tüketilen malzemeleri yenilenmeli ve temiz bir şekilde muhafaza edilmelidir.

İLK YARDIM ÇANTASINDA BULUNMASI GEREKEN MALZEMELER